Gürcan Banger: Blog

Sivil Kadın Hareketi – 2

Gürcan Banger

Facebook’ta paylaş
Twitter’da paylaş
Duygu Güncesi

Sivil toplum kuruluşlarının (STK’ların) en önemli sorunlarından birisi, topluma ölçeklendiğinde görünürlük ve tanınırlıklarının düşük olması. Küçük olup küçük kalmayı bilinçli ve doğru bir tercih olarak yapanlar dışında, neredeyse tüm STK’lar, ‘toplum veya halk adına’ konuştukları iddiasında olmakla birlikte; yurttaşları çalışmalarına katmak için yeterli gayret içinde değiller. Muhtemelen yaygın ve etkin katılım için gerekli iş modelini de bilmiyorlar. Halkın desteğini alamadıkları için bir sivil güç oluşturamazken, bulundukları alandaki meşruiyetleri de tartışılır hale geliyor. Ama nedense STK’lar kendi atalet ve beceriksizliklerini, halkın ilgisizliğine ve kayıtsızlığına bağlamayı pek seviyorlar (!).

Bu sıkıntıları, neredeyse bir fotokopi özelliği ile sivil kadın oluşumları da taşıyor. Ülke ve il ölçeğinde ses getiren kadın temalı etkin faaliyetler göremiyoruz. Etkinlikler ya basın açıklamaları ile yetinmek zorunda kalıyor ya da yerel basının sayfalarında yer aldığı kadarı ile yetiniyor. Sivil kadın hareketi (bu alanda çalışan dernekler, vakıflar ve oluşumlar), kitleselleşme ihtiyacının yakıcılığını henüz yeterince duymuyor. Hareket, kendi ‘entelektüel meraklarından’ sıyrılıp, örneğin binlerce genç üniversite öğrencisinin, şehrin dış mahallerinde yaşayan kadınların veya kentli genç kızların varlığını hissetmiyor.

Bir ilginç noktaya dikkat çekmek isterim. Bence her STK, kendine şunu sormalı: Biz, ilk kurulduğumuzdan bu yana iş / üye / gönüllü / finans olarak ne kadar büyüdük? Ortalama bir değer vermek gerekirse; bir ildeki STK’ların yaklaşık yüzde 70-75’i doğumunu takiben ilk yılda durgunluk konumuna geçiyor. Bazıları ise ilk yılın sonunda yok olup gidiyor. Bunun ana nedeni, sivil toplum çalışmalarında büyümenin ve sürdürülebilirliğin gerekli kriterler olarak gözetilmemesi.

Benzer bir süreç kadın örgütlerinde de yaşanıyor. Uzun yıllar ‘canlı kalmayı’ başarmış pek çok kadın STK’sının bile yaşamını az sayıda üye veya gönüllü ile sürdürmek zorunda kaldığını biliyoruz. Bazı dönemlerde 1-2 faaliyet ile canlanmaya çalışan kadın kuruluşları misyonsuzluk, vizyonsuzluk, yönetim becerilerinin eksikliği veya yeterli insan katılımı olmayışı nedeniyle sessizliğe bürünüyor.

Diğer STK’larda olduğu gibi; kadın kuruluşlarının başta belediyeler olmak üzere kamu ile ilişkileri de ilginç bir görüntü veriyor. Yerel yönetim – STK işbirliği, halkın yönetime katılması için en uygun mekanizmalardan birisidir. Bu işbirliğinin doğru kurulması ve işletilmesi, yerel yönetişim için çok önemli örnekler ve deneyimler oluşturabilir.

Fakat gerçekleşen sürece baktığımızda; diğerleri gibi kadın STK’larının da belediyeleri (ve tabii ki diğer kamu birimlerini de) sadece finansal sponsor olarak görmeyi tercih ettiklerini fark ediyoruz. Bu durumu, tüm şikâyetlerine rağmen yerel yöneticilerin de kabul etmiş ve sindirmiş olduklarını görmek şaşırtıcıdır.

İşin bir diğer ilginç yönü, siyasette olduğu gibi sivil toplum alanında da yerel yönetim – STK ilişkilerinin hısım – akraba – tanıdık – partili ayrıcalıkları kullanılarak yapılmasıdır. Bir anlamda STK’lar, bulunulan yerleşimdeki belediyeler ve kamu birimlerini sponsorluk yönünden aralarında paylaşmış bir görüntü vermektedirler. Hele (örneğin belediyelerde olduğu gibi) siyaset kökeni açısından farklılıklar varsa; sponsorluk ilişkileri bir iktidar ve rant paylaşımı haline dönüşüyor. Kadın STK’ları açısından baktığımızda; adeta her siyasi partinin, her belediyenin veya her kadın STK’sının ‘kendi kadınları’ vardır. ‘Bizim kadınlar ve ötekiler’ misali…

STK – kamu ilişkilerindeki enformel (kuralsız) ilişki düzeninden sadece sivil toplum örgütlerini sorumlu tutmak haksızlık olur. Bu garip sürecin işlemeye devam etmesinde belediye yönetimlerinin ve kamu idaresinin sivil toplum konusundaki vizyon kısırlığının da ciddi katkıları var. Genelde sivil toplum örgütlenmesi özelde konumuz olan kadın hareketi ise gerekli kitlesellik ve güç birikiminde olmadığı için, bu ilişki düzenine kendi özünü ve şekillenmesini veremiyor. (Konuya devam edeceğim.)

* * *

http://www.gurcanbanger.com  (Kişisel Internet sitesi)

http://www.duyguguncesi.net  (Duygusal yaşam yazıları) *** YENİ ***

http://gurcanbanger.wordpress.com (Zihin tazeleme yazıları)

http://duyguguncesi.wordpress.com (Duygusal yaşam yazıları)

http://gurcanbanger.blogspot.com (2Eylul Gazetesi günlük köşe yazıları)

http://gurcanbanger.wordpress.com (2Eylul Gazetesi günlük köşe yazıları)

http://ikieylul.wordpress.com (2Eylul Gazetesi günlük köşe yazıları)

http://www.facebook.com/gurcan.banger  (Facebook sayfası)

Sivil Kadın Hareketi

Gürcan Banger

Facebook’ta paylaş
Twitter’da paylaş
Duygu Güncesi

Türkiye’de bir sosyal değişim olacaksa, bunda kadınların önemli bir rolü olacağına inananlardanım. Toplumun yüzde 50’sinden fazlasını oluşturdukları halde sosyal, ekonomik ve siyasal yaşamda çok daha düşük oranlarda yer alabilen kadınlar, objektif olarak değişimin güç ve nedenlerini içlerinde taşıyorlar. Neden derseniz; bu ülkenin olumsuz koşullarından önce insan, sonra kadın olarak ikiye katlanmış olarak olumsuz etkileniyorlar. Bu gerçek, kadınların sosyal değişim ve dönüşümü gerçekleştirmek için gerekli birincil nedenini oluşturuyor.

Bir objektif olgunun yaşamda fiilî yerini alabilmesi için söylem ve kadro olarak gerekli hazırlıklara sahip olması gerekir. Ne yazık ki; bir rant sistemi haline dönüşmüş olan siyaset alanında kadınların yer alması mümkün olmuyor. Yaşamın pek çok alanını işgal etmiş olan erkek yaşam modeli, tüm çabalara rağmen siyasette kadınlara yer bırakmıyor. Kadınların siyaset alanında daha fazla yer alması için yapılan çalışmalar, çoğu zaman partilerin genel merkezlerindeki ‘yüksek seçicilere (!)’ takılıp kalıyor.

Kadınların sosyal yaşam üzerindeki varlıklarını göstermek için yer alabilecekleri bir diğer alan ise sivil toplum çalışmaları. Ülkenin pek çok yerleşim noktasında değişik türden kadın örgütleri var. Kadın temalı sivil toplum örgütleri, ‘kendi bildikleri yol ve yöntemlerle’ kadının yaşamda yerini alması için gayret göstermelerine rağmen, elde edilen başarı istenen düzeye ulaşamıyor. “Kadının kendi kurdu olması” bir yana, kadın kuruluşlarının söylem, kadro, kitlesellik ve etkinlik yönünden hayli zayıf olmalarının, bu (olması gerekenden) düşük performansta ciddi katkısı var.

Ülkenin başka yerleşimlerindeki sivil kadın hareketlerini izlediğimde; bireysel olarak çok yüksek nitelikler gözledim. Ama her noktada kitlesellikte sorunlar vardı. Hareket, kitlesel bir niteliğe sahip olmadığında bir sosyal güç haline dönüşemiyor. Kitlesellik olmayınca, kariyerizm (ben-olmazsam-olmaz) türünden hastalıklar, sivil toplum kuruluşlarında (STK’larda) demokrasinin gelişmesini de engelliyor. (Aslına bakarsanız; bu saydıklarım, sadece kadın STK’larına özgür bir durum değil. Sivil toplum hareketleri içinde özveriyle yer alanların emeğine saygım var. Ama kitlesel ve demokratik olması gereken çevre, kadın, insan hakları ve gençlik benzeri tematik -bir konuya odaklı- kuruluşların çoğunda aynı zafiyet ve eksiklikler olduğu da bir başka gerçek.)

Birkaç ilde kadın STK’larının çalışmalarını izleme fırsatım oldu. Bana en şaşırtıcı gelen yanlardan birisi, -kimi diğer tematik alanlarda olduğu gibi- kadın STK’larının birlikte çalışma konusundaki başarısızlıkları. Ortada kadınların sosyal yaşamda insanca yer almaları gibi çok kapsayıcı bir konu olmasına rağmen, her STK (yöneticiler düzeyinde veya kurumsal olarak) kendi yaklaşımları konusunda katı ve ısrarcı (hatta tutucu) olduğundan ‘ortak payda’ bir türlü bulunamıyor. Yerelde yaklaşık üye sayısı 100’ü, aktif katılımcı sayısı ise 5-10’u geçmediği halde, kendilerini kadınların tam temsilcisi sayan bir STK, kitlesel ve demokratik bir hareketin önünde kimi zaman bir ‘engel’ olarak durabiliyor. Genel anlamda STK’lar etkili, verimli, yaratıcı, uzlaşıcı ve paylaşılabilir işbirlikleri oluşturmaları gerektiğinin henüz farkına varamadılar. Açıktır ki; 5 tane konuşmacının katıldığı ama ancak 5-10 dinleyicinin bulunduğu panellerle kadın hareketinin alabileceği pek fazla mesafe olamaz. Böyle söyleyerek herhangi bir kadın STK’sı veya hareketini eleştirmekten daha çok; yapılması gerekenlere, yenilenmesi gereken yol ve yordamlara işaret etmek istiyorum.

Kadın teması da dâhil olmak üzere; sivil toplum etkinliklerini, bir emeklilik faaliyeti veya boş zaman eğlencesi olmaktan çıkarıp; hedef grupların doğru saptandığı, bu insanlara nasıl ulaşılabileceği konusunda stratejilerin geliştirildiği ve kamuoyu ile doğru iletişimin kurulduğu kitlesel ve demokratik sivil hareketler haline getirmek zorundayız. Kadının sosyal yaşamdaki yükselişinin önemli noktalarından birisi, bu konuda yapılan çalışmaların (dar grupçuluktan kurtarılarak) kitlesel ve yaygın hale getirilmesidir. (Konuya devam edeceğim.)